Terugblik op dialooggroep Olen: Bewoners van Olen in en buiten detentiehuis kijken elkaar in de ogen

Ria Goris | 9 juni 2026 | Detentiehuis Olen

Op een warme lenteavond staan in de refter van het detentiehuis van Olen 15 stoelen in een cirkel, in het midden ligt een spreekstok: bewoners van het detentiehuis gaan in gesprek met vrije burgers van Olen. De onderwerpen zijn niet min: hoe omgaan met misdrijf, straf en herstel.

Foto’s: © Chris Stessens

In een rustige straat van Olen staat een gebouw dat evengoed een woonzorgcentrum had kunnen zijn. Dat was het ook, voor het zijn nieuwe bestemming als detentiehuis kreeg. Het woonzorgcentrum ligt nu iets verderop en bewoners van het detentiehuis gaan geregeld met de ouderen wandelen. Op de binnenkoer, een ruimte met een klein vijvertje, enkele struiken en banken, roken een paar mensen een sigaret of vangen wat late zon. In de living wordt gesnookerd. De vierpotige pluizige bewoner Kiki komt vlakbij het onthaal wat kattenkorreltjes verorberen.

Een detentiehuis?

58 gedetineerden wonen tijdelijk in verschillende leefgroepen in het detentiehuis. Ze hebben vrijheidsstraffen tot maximum drie jaar gekregen, zedenfeiten en terrorisme zijn daarbij uitgesloten. Cipiers heten hier detentiebegeleiders en bovenal: er zijn hier kamers in plaats van cellen. Hier geen deuren die enkel aan de buitenkant gesloten worden. En eigenlijk ook geen gedetineerden, want wie hier verblijft is een bewoner die zich voorbereidt op re-integratie in de samenleving. Dat betekent, naast dagelijks corvee en uiteenlopende activiteiten binnenshuis, ook buitengaan voor hun werk, een sollicitatiegesprek, therapie, of om woonst te regelen. Permissies zijn er eveneens om bij een begrafenis van een dierbare of de diploma-uitreiking van een kind aanwezig te zijn, of om zich als vrijwilliger in te zetten in de gemeente Olen.

Avansa Kempen en De Rode Antraciet (organisatie voor sport en cultuur in detentie) hebben al een traditie van dialooggesprekken tussen vrije en gedetineerde burgers, maar nooit eerder gingen deze door in een detentiehuis. Wat zou het grote verschil zijn met dialoog in de gevangenis?

Nefast voor je gezinsleven

Tony schuifelt ongedurig op zijn stoel. “De gevangenis is nefast voor uw gezinsleven,” gooit de vader van vier eruit. “Mijn dochter zei na een eerste bezoek aan mij in de gevangenis dat ze dat niet aankon. Door mijn stomme fout is zij nu in psychologische begeleiding.” De mannen vertellen van de obstakels die hun familieleden moeten overwinnen bij een gevangenisbezoek. Eerst een soms lange afstand overbruggen om zich fysiek aan te melden als familielid. Onverrichterzake naar huis keren om hierna weer die afstand af te leggen voor een bezoek, vaak met lang wachten voor een kort bezoek in een ruimte die weinig bevorderlijk is voor gemoedelijk contact. Laat het onderhouden van familiebanden nu net een heel belangrijk element zijn voor de re-integratie in de samenleving. Bram geeft aan dat hij in het detentiehuis veel makkelijker contact kan onderhouden met zijn dochtertje. “Hoe gaat dat dan in zijn werk?” wil Marina weten. Bram: “Op woensdag haal ik haar van de kleuterschool. Dan gaan we samen naar een buiten- of binnenspeeltuin, en een wafel of ijsje eten. Daarna breng ik haar naar haar mama.” Een wereld van verschil met gevangenissen, waar in het beste geval een ‘kindvriendelijke’ groepsruimte met spelletjes en knutselgerei is.

Anders kijken naar straf

Wij gaan ermee akkoord dat we gestraft worden, maar moet dat echt met een gevangenisstraf? Het is een vraag die meermaals opgeworpen wordt door de bewoners van het detentiehuis. Necdet vormt een uitzondering: hij vertelt dat hij eerst met zijn hoofd stevig tegen de muur moest botsen voor hij tot inzicht kwam. Hij was weinig geneigd om zich te laten helpen met zijn problemen, en kwam pas in de gevangenis tot inzicht. “Maar echt aan je problemen werken is moeilijk daar,” vertelt hij. “Hier is de begeleiding veel beter, en zou ik mijn neefjes op bezoek durven laten komen. Ik heb mijn les geleerd en in de gevangenis wil ik nooit meer terechtkomen!” Als we hem en zijn collega’s mogen geloven, is het makkelijker om in de gevangenis drugsverslaafd te worden dan ervan af te kicken en je problemen onder ogen te zien. George, gevangenispastor met pensioen en lokale inwoner, legt uit hoe de gevangenis niet helpt: “Als je een hond in een hok stopt en hem daar maandenlang laat zitten, krijg je een valse hond. Dat gebeurt in de gevangenis ook en dan zijn mensen verbaasd dat het niet goed komt.”

Slachtoffer

George geeft vanuit zijn ervaring ook aan wat dit doet met herstel tegenover slachtoffers: “Het gevangenissysteem pakt veel af van mensen, en dan gebeurt er een omkering: de gevangenen gaan zich slachtoffer voelen. Daardoor verdwijnt de gevoeligheid voor wat zij anderen hebben aangedaan.” Sven vindt ruimte creëren voor meer bewustzijn van wat fout liep en voor berouw heel belangrijk. Dave knikt: “Ik heb in een dronken staat iemand aangereden en heel zwaar verwond. Ik wist niet of die jongen nog leefde, en dat waren de bangste momenten van mijn leven. Ik vind dat ik niet zwaar genoeg gestraft ben als ik daaraan denk. Hij heeft alles terug moeten leren en zal nooit meer de oude worden. Ik heb hem gelukkig in de ogen kunnen kijken, mijn spijt kunnen uitdrukken en hij was mild voor mij. Ik verdien een zware straf maar het helpt ook niemand vooruit dat ik jaren in de gevangenis zit en levenslang niet mag rijden. Alternatieve straffen hebben meer zin.” Enkele andere mannen knikken instemmend. Een van hen hoopt binnenkort via een bemiddelingstraject ook zijn slachtoffer te ontmoeten. Sowieso doet een aantal mannen al vrijwilligerswerk in Olen, en zijn er daardoor hartelijke banden ontstaan met plaatselijke bewoners.

Gedane fouten herstellen is moeilijk achter de tralies. Een torenhoge boete kan je zo niet afbetalen. Een positieve terugkeer naar de samenleving voorbereiden loopt ook vaak stroef in een systeem waar je soms een week moet wachten op antwoord voor een uitgaanspermissie. Zo kan je niet flexibel solliciteren voor een job. En als je alle belangrijke gebeurtenissen in je familie moet missen, loopt de verbinding daar makkelijk mank. Je komt niet ver als je met een briefje van 100 euro na jaren aan de gevangenispoort wordt gezet. Permissies om van alles te regelen lopen veel vlotter vanuit het detentiehuis.

Oogcontact helpt

Vrije burgers en bewoners van het detentiehuis in Olen hebben elkaar twee avonden in de ogen gekeken, en dat heeft goed gedaan. “Oogcontact is de kern van rehabilitatie”, zegt Koen op het einde. Een van de andere vrije burgers concludeert: “De gevangenis als instituut heeft zichzelf overleefd en bestaat nog uitsluitend vanwege onwil in politiek en samenleving”. Tony drukte eerder in het gesprek zijn hoop uit voor het rechtssysteem: “De rechter zou eerst een gesprek moeten aangaan met u als persoon, vragen naar je achtergrond en kijken naar het hele plaatje, en dan pas een straf uitspreken.” In alle fasen van het strafproces zou meer oogcontact geen kwaad kunnen. “Kwetsbaar contact van ziel tot ziel zorgt ervoor dat er een ommekeer of transformatie mogelijk is”, meent Sven.